(text in English)

Wat Is Spotten?

Je kunt waarschijnlijk veel over me zeggen, maar boven alles ben ik een vliegtuigspotter, en een redelijk fanatieke ook!

Deze hobby ben in eigenlijk pas in 1992 begonnen, toen de helicopters van de US Army via de haven van Rotterdam en Marine Vliegkamp Valkenburg terugkwamen van de Golf-oorlog. Maar al sinds ik op ca. 10-jarige leeftijd mijn eerste F-104G hoorde en zag opstijgen vanaf Vliegbasis Volkel , kwam ik in de vakanties regelmatig op Volkel en de open dagen van de Luchtmacht.

De meeste mensen begrijpen deze hobby niet, en ik ben inmiddels maar gestopt om het uit te leggen. Vliegtuigen spotten heeft veel te maken met het fotograferen van vliegtuigen en het verzamelen van de registratienummers. Maar dat verklaart nog niet waarom het zo boeiend is. I denk dat iedereen wel een passie heeft voor iets dat hem of haar voldoening geeft, zonder het te verklaren is. Waarom klimt een bergbeklimmer een berg op zonder veilgiheidsvoorzieningen? Nou, omdat het hem blijkbaar een "kick" geeft. Dat is hetzelfde voor spotters: "Het gevoel". Je zult het waarschijnlijk nooit echt begrijpen als je zelf geen spotter bent. Sorry, maar beter kan ik het niet uitleggen.

Er zijn veel verschillende soorten spotters in de wereld. Er is zelfs een gezegde onder spotters dat er geen twee spotters bestaan die exact hetzelfde hun hobby beleven. Zo zijn er spotters die houden van de burgerluchtvaart, en anderen die alleen geinteresseerd zijn in de militaire luchtvaart, eventueel weer aangevuld met overheidstoestellen die toch weer civiel geregistreerd kunnen zijn.
Dan zijn er spotters die bijvoorbeeld geen helicopters of zweefvliegtuigen verzamelen, of in het geheel niet geïnteresseerd zijn in niet-operationele toestellen. Sommige spotters zijn tevreden met wat ze op hun "eigen" veld zien, anderen reizen de hele wereld af.
Sommige spotters leggen zich helemaal toe op het fotograferen van toestellen, anderen hebben voldoende aan het noteren van het registratienummer van het toestel dat ze hebben gezien. En iedere variatie tussen deze twee uitersten.

De kunst van het spotten

Ik ben een mix van fotograaf en nummerverzamelaar, maar het nummer gaat eigenlijk atlijd vóór het plaatje. Al is dat in het digitale camera tijdperk wel iets vanderd, omdat je van je digitale foto het nummer ook eenvoudig en meestal zelfs makkelijker kunt aflezen. In de afgelopen jaren heb ik duizenden foto's en dia's gemaakt, maar ben er nooit toe gekomen er ook echt iets mee te doen. Soms gebruik ik ze nu om logs compleet te maken en te controleren of een artikel te illustreren.

Ik zal een poging wagen uuit te leggen wat een spotter eigenlijk doet. Omdat ik zelf geen fanatieke fotograaf ben, zal ik niet proberen dat geddelte van de hobby uit te leggen. Dit gaat dus puur over het "nummertjes spotten". Ik verzamel ook uitsluitend militaire toestellen, de burgerluchtvaart heeft in het geheel niet mijn interesse.

Spotten lijkt eigenlijk heel veel op het verzamelen van postzegels, al zou je dat op het eerste gezicht niet zeggen. Maar ieder toestel heeft binnen een luchtmacht zijn eigen unieke registratienummer, een beetje zoals ook iedere auto een eigen kenteken heeft. Spotters verzamelen deze regsitratienummers van toestellen die ze hebben gezien.

Vrijwel elke spotter zal direct deze starrt herkennen als één van een US Air Force F-15E gebaseerd op Seymore Johnson AFB, Het volledige registratienummer is 89-0483. Toen deze foto is genomen, behoorde dit toestel toe aan het 335th FS/4th FW,

Een eenvoudig voorbeeld: De Nederlandse luchtmacht had tien PC 7 opleidingsvliegtuigen in dienst, registratienummers L-01 t/m L-10. Een spotter hoopt al deze toestellen te zien, zodat hij ze "compleet" heeft. Dit was een simple voorbeeld, maar het wordt al moeilijker met alle ooit gebouwde F-16's of de hele Franse luchtmacht, of ... (vul maar in). Om het bovenstaand nog iets gecompliceerdeer te maken; de Nederlandse luchtmacht heeft later nog 3 PC 7's erbij gekocht! Als gevolg daarvan had je dus opeens de PC 7's niet meer "compleet" en moest je toch weer op jacht naar die laatste drie. Het is niet zo makkelijk als sommige mensen denken, maar dat is ook onderdeel van het plezier aan de hobby.

Om deze hobby te beoefenen moet je als spotter veel kennis hebben van vliegtuigtypes en -registraties, vliegvelden, evenementen, etc. Gelukkig is veel van deze informatie voor handen in boeken, tijdschriften en dergelijke. Desondanks wordt door het militaire apparaat niet altijd begrepen dat al deze informatie legaal kan worden verkregen. Informatie wordt tegenwoordig met email en forums erg snel verspreid. Er gebeurt tegenwoordig nog maar weinig waarvan vooraf niemand kennis heeft.
Er zijn ook nog een aantal anders basisbenodigdheden, zoals een sterke verrekijker (20x-30x vergroting is tegenwoordig standaard), schrijfmateriaal en veel geduld.

De meeste spotters houden een persoonlijke database bij van alle vliegtuigen die ze in de loop der jaren hebben gezien. Veel van hen houden ook bij wat ze op bepaalde dagen op bepaalde vliegvelden hebben waargenomen. Dit worden vaak de "movements" of "logs" genoemd. Ieder spotter heeft zijn eigen manier van wat hij van een vliegtuig noteert en hoe. Er is geen uniform systeem, maar in grote lijnen bevatten ze allemaal de volgende informatie. Zo zou een logje van een dagje Volkel er uit kunnen zien:

Volkel AFB, Thu 14-06-2007 (voorbeeld)

De kop bevat de datum en de locatie, in dit geval Vliegveld Volkel, wat mijn "thuisbasis" is. De 4-letter code is de ICAO-code van het veld.

Het serial, ook wel registratienummer of staartnummer genoemd. Op de meeste vliegtuigen is dit redelijk prominent aanwezig, maar er zijn natuurlijk altijd weer uitzonderingen. Gelukkig dragen vrijwel alle militaire toestellen deze registratie, anders zou het voor ons spotters toch een heel eind gebeurd zijn met de hobby.

De code is optioneel. Sommige luchtmachten gebruiken coderingen, anderen niet. Deze zijn er alleen maar voor om vliegtuigen makkelijker te indentificeren. Maar helaas voor de spotters worden codes regelmatig tussen toestellen gewisseld. De hierboven genoemde Franse Alphan Jet heeft zeer waarschijnlijk inmiddels een andere code, bijvoorbeeld omdat deze van eenheid is gewisseld.

Vliegtuigtype. De meeste spotters zullen hier de volledige typeaanduiding noteren, maar zonder de naam van de bouwer en de bijnaam van het type. Bijvoorbeeld, F-16A is voldoende, net zoals F-16A-1-GD, maar General Dynamics/Lockheed Martin F-16A Fighting Falcon is iets teveel van het goede. 
 
De unit, meestal op squadron- of wing-niveau (een squadron heeft ongeveer 10 tot 24 aircraft, een wing bevat meerdere squadrons). Overigens is de manier van afkorten van de unit ook een manier om het land te kunnen bepalen.. "Smd" wordt gebruikt België, "Esk" in Denemarken, etc. 

Niet alle spotters zjn geïnteresseerd in constructienummers. Registratienummers kunnen veranderen als het toestel bijvoorbeeld wordt verkocht aan een andere luchtmacht. De constructienummers blijven dan echter hetzelfde. Deze constructienummers staan meestal niet duidelijk zichtbaar op het vliegtuig, maar vaak is het registratienummer er wel van afgeleid.

Andere manieren van spotten

De bovenstaande uitleg is min of meer wat ik versta onder spotten, maar er zijn vele andere spotters die er anders over zullen denken. Zoals bijvoorbeeld de fotografen, die ook behoorlijk fanantiek kunnen zijn. En dan zijn er nog de scannerluisteraars. Zij hebben zich gespecialiseerd in het ontvangen en beluisteren van de communicatie tussen de verkeersleiding en de vliegtuigen. Jammer genoeg zijn de scanners in veel landen nog steeds verboden.

Misschien begrijp je nu een beetje wat spotters doen en waarom. Soms lijken deze activiteiten verdacht, maar geloof me, ze zijn het echt niet. Spotters verzamelen de informatie als een hobby voor zichzelf en niet voor iemand anders.